Otwarcie firmy w Polsce dla Ukraińców może stać się sposobem na legalną pracę, zawieranie umów z polskimi i europejskimi zleceniodawcami, zatrudnianie pracowników i rozwijanie biznesu w kraju. W praktyce procedura zależy nie tylko od wybranej formy działalności, ale także od statusu pobytu cudzoziemca.
Ukraińcy, którzy przebywają w Polsce na podstawie tymczasowej ochrony i mają numer PESEL ze statusem UKR, zazwyczaj mogą prowadzić działalność gospodarczą na tych samych warunkach, co obywatele Polski. Umożliwia to zarejestrowanie indywidualnej działalności gospodarczej przez CEIDG. Jednak przed rozpoczęciem rejestracji ważne jest sprawdzenie ważności dokumentów, adresu zamieszkania, statusu podatkowego i prawa do przebywania w kraju.
W Polsce najczęściej występują dwie formy biznesu: działalność indywidualna jednoosobowa działalność gospodarcza, w skrócie JDG, oraz spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, czyli sp. z o.o. Pierwsza nadaje się do pracy na własny rachunek i małego biznesu, druga jest częściej wybierana w przypadku posiadania partnerów, inwestorów lub zwiększonych ryzyk przedsiębiorczych.
Prawo do rejestracji firmy określa zbiór czynników: obywatelstwo, podstawy pobytu oraz rodzaj dokumentu potwierdzającego legalność pobytu w Polsce. Posiadanie ukraińskiego paszportu samo w sobie nie oznacza automatycznego prawa do otwarcia jakiejkolwiek formy biznesu.
Szczególne możliwości przysługują obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z tymczasowej ochrony. Posiadając PESEL UKR, mogą zarejestrować JDG w CEIDG i prowadzić działalność na warunkach zbliżonych do warunków dla obywateli Polski. Przedsiębiorca jest również zobowiązany do utrzymania legalności pobytu: jeśli status tymczasowej ochrony zostanie zakończony, może to wpłynąć na możliwość dalszego prowadzenia biznesu.
Cudzoziemcy z innymi podstawami pobytu, na przykład z stałym pobytem, statusem długoterminowego rezydenta UE lub niektórymi rodzajami tymczasowego zezwolenia, również mogą prowadzić działalność gospodarczą. Jeśli podstawa pobytu nie daje prawa do rejestracji JDG, zazwyczaj pozostaje opcja założenia spółki, w szczególności sp. z o.o. Przed złożeniem wniosku należy sprawdzić konkretny dokument i jego ograniczenia.
Do rejestracji zazwyczaj będą potrzebne:
Jeśli przedsiębiorca korzysta z ukraińskiego paszportu lub dokumentów sporządzonych w innym języku niż polski, w niektórych procedurach może być wymagane tłumaczenie przysięgłe. Dlatego warto wcześniej sprawdzić wymagania konkretnej instytucji.
Wybór formy wpływa na odpowiedzialność, podatki, księgowość, koszty i sposób zamknięcia biznesu. Nie ma uniwersalnego rozwiązania: to, co jest wygodne dla projektanta lub tłumacza, może być niekorzystne dla firmy budowlanej lub sklepu internetowego.
| Kryterium | JDG | Sp. z o.o. |
|---|---|---|
| Rejestracja | Przez CEIDG, zazwyczaj bezpłatnie i online | Przez KRS, w tym przez system S24 |
| Minimalny kapitał | Nie jest wymagane | Kapitał zakładowy zazwyczaj od 5000 PLN |
| Odpowiedzialność | Przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania swoim majątkiem | Głównie odpowiada spółka, ale istnieją wyjątki i odpowiedzialność członków zarządu |
| Księgowość | Może być stosunkowo prosta | Zazwyczaj prowadzi się pełną księgowość |
| Odpowiednia skala | Samozatrudnienie, usługi, mały sklep | Biznes partnerski, inwestycje, pracownicy, zwiększone ryzyko |
JDG często wybierają specjaliści, którzy osobiście świadczą usługi: programiści, rzemieślnicy, doradcy, przewoźnicy, marketerzy, kosmetolodzy. Rejestracja przebiega szybko, a przedsiębiorca może korzystać z uproszczonych form ewidencji i wybrać jeden z dostępnych trybów opodatkowania.
Sp. z o.o. ma odrębną osobowość prawną i lepiej oddziela biznes od osobistych finansów właścicieli. Jednak nie oznacza to absolutnej ochrony przed odpowiedzialnością. Na przykład członek zarządu może odpowiadać za długi spółki w przypadku niewykonania obowiązków związanych z niewypłacalnością. Założenie spółki wymaga również statutu, wniesienia kapitału, rejestracji w KRS, prowadzenia księgowości i ujawnienia informacji o beneficjentach.
Aby otworzyć JDG, należy złożyć wniosek CEIDG-1. Można to zrobić online przez portal rządowy, w urzędzie gminy lub za pośrednictwem pełnomocnika. Elektroniczne złożenie wymaga potwierdzenia tożsamości przez Profil Zaufany, identyfikację bankową lub kwalifikowany podpis elektroniczny.
We wniosku podaje się:
Kody PKD muszą odpowiadać rzeczywistym usługom lub towarom. Jeden kod podaje się jako główny, dodatkowe kody opisują pozostałe kierunki. Nie warto dodawać dziesiątek niezwiązanych rodzajów działalności «na wszelki wypadek»: w przypadku niektórych licencjonowanych kierunków jeden kod nie wystarczy, potrzebne będzie zezwolenie, koncesja, kwalifikacja lub wpis do specjalnego rejestru.
Od 2025 roku obowiązuje nowa klasyfikacja PKD 2025, przy czym na okres przejściowy przewidziano zasady korzystania z dotychczasowych kodów. Przedsiębiorca powinien sprawdzić aktualność wybranego kodu w CEIDG i w razie potrzeby zaktualizować dane. Źle wybrany PKD może budzić wątpliwości banku, firmy ubezpieczeniowej, urzędu skarbowego lub klienta.
Po złożeniu wniosku przedsiębiorca otrzymuje wpisy w rejestrach państwowych, a dane są przekazywane do urzędów skarbowych i ZUS. Rejestracja JDG w CEIDG nie podlega opłacie skarbowej. Osobno mogą wystąpić koszty związane z podpisem elektronicznym, usługami księgowymi, tłumaczeniem dokumentów lub uzyskaniem specjalnych zezwoleń.
Rejestracja spółki zaczyna się od przygotowania statutu. W nim określa się nazwę, adres, przedmiot działalności, wysokość kapitału, liczbę i nominalną wartość udziałów, a także zasady reprezentacji. Firma musi mieć polski adres do korespondencji i organ zarządzający.
Statut można sporządzić:
Przy zakładaniu należy wnieść kapitał zakładowy. Minimalna wysokość kapitału sp. z o.o. wynosi 5000 PLN, a nominalna wartość jednego udziału — nie mniej niż 50 PLN. Kapitał nie jest opłatą skarbową: staje się własnością spółki i może być wykorzystywany w jej działalności po rejestracji.
Następnie dokumenty składa się w Krajowym Rejestrze Sądowym KRS. W zgłoszeniu podaje się uczestników, zarząd, sposób reprezentacji, adres, rodzaje działalności i inne informacje. Po rejestracji spółka otrzymuje numer KRS, NIP i REGON lub dane do ich uzyskania w ramach procedur rejestracyjnych.
Ważne jest, aby nie zapomnieć o wprowadzeniu informacji o rzeczywistych beneficjentach do Centralnego Rejestru Beneficjentów CRBR. Taki obowiązek zazwyczaj dotyczy sp. z o.o. i innych osób prawnych. Termin zgłoszenia jest ograniczony, dlatego informacje o właścicielach i osobach kontrolujących należy przekazać niezwłocznie po rejestracji lub zmianie struktury własności.
Przed rejestracją lub na początku działalności należy wybrać formę opodatkowania. Dla JDG zazwyczaj rozważa się trzy podstawowe opcje:
Nie można wybrać formy tylko na podstawie najniższej stawki. Należy porównać oczekiwane przychody, wydatki, sytuację rodzinną, rodzaje usług i możliwość korzystania z odliczeń. Dla niektórych rodzajów działalności ryczałt ma jedną stawkę, a dla innych — inną, dlatego kod PKD i rzeczywista treść usługi muszą się zgadzać.
VAT nie jest automatycznie stosowany we wszystkich przypadkach. Przedsiębiorca może korzystać ze zwolnienia z obrotu, jeśli spełnione są określone warunki, a roczna sprzedaż nie przekracza ustawowego limitu, który obecnie wynosi 200 000 PLN. Dla niektórych operacji i branż zwolnienie nie obowiązuje lub wymaga osobnej weryfikacji. Rejestracja podatnika VAT odbywa się za pomocą formularza VAT-R.
Płatnik VAT musi wystawiać faktury, składać odpowiednie sprawozdania i prowadzić ewidencję sprzedaży i zakupów. Praca z zagranicznymi klientami, eksport usług, sprzedaż do innych krajów UE lub import może generować dodatkowe obowiązki, w tym weryfikację numeru VAT-UE.
Po rozpoczęciu JDG przedsiębiorca rejestruje się w ZUS i opłaca składki za siebie. W zależności od warunków mogą być stosowane ulgi dla początkujących: na przykład okres bez osobnych składek społecznych, a następnie obniżone składki. Prawo do ulgi zależy od wcześniejszej działalności, rodzaju współpracy i innych okoliczności. Składka zdrowotna jest obliczana według odrębnych zasad i nie zawsze jest znoszona nawet przy korzystaniu z ulg.
Konto bankowe nie zawsze jest obowiązkowe od pierwszego dnia dla każdej operacji, jednak oddzielne konto dla biznesu jest praktycznie niezbędne. Ułatwia ono rozliczenia z klientami, opłacanie podatków i ZUS, potwierdzanie wydatków oraz prowadzenie księgowości. W przypadku operacji między przedsiębiorcami w przewidzianych prawem przypadkach stosuje się tzw. biały lista podatników, dlatego dane konta muszą być poprawne.
Rejestracja firmy to tylko początek działalności. Przedsiębiorca musi zorganizować regularną ewidencję przychodów i wydatków, przechowywanie faktur, obliczanie podatków i składanie deklaracji. Ukraińcowi, który nie zna polskiego systemu, zazwyczaj bardziej opłaca się skorzystać z usług księgowego, który ma doświadczenie w pracy z obcokrajowcami.
Przy wyborze księgowości należy upewnić się, czy usługa obejmuje:
Należy śledzić wymagania dotyczące elektronicznego obiegu dokumentów i obowiązkowego wystawiania faktur przez krajowy system KSeF. Zasady i terminy jego obowiązkowego stosowania wprowadzane są stopniowo i mogą zależeć od statusu i wielkości podatnika. Dlatego przed rozpoczęciem działalności należy sprawdzić aktualne daty, a nie opierać się na starych instrukcjach z internetu.
Jeśli firma zatrudnia pracowników, pojawiają się dodatkowe obowiązki: umowy o pracę, rejestracja w ZUS, obliczanie wynagrodzenia, bezpieczeństwo pracy, badania lekarskie i przestrzeganie zasad zatrudniania obcokrajowców. Dla obywateli Ukrainy z ochroną czasową mogą obowiązywać specjalne zasady dostępu do rynku pracy, ale pracodawca ma obowiązek prawidłowego sporządzenia powiadomień i dokumentów.
Osobno należy sprawdzić licencje. Transport, ochrona, sprzedaż alkoholu, usługi medyczne, budownictwo, pośrednictwo finansowe, edukacja i niektóre rodzaje handlu mogą wymagać zezwolenia lub potwierdzenia kwalifikacji. Sam fakt rejestracji firmy nie daje prawa do prowadzenia działalności regulowanej.
Jednym z powszechnych błędów jest rejestracja firmy bez sprawdzenia statusu PESEL UKR i konsekwencji jego utraty. Zmiana podstawy pobytu może wpłynąć na prawo do kontynuowania działalności, dlatego wszystkie zmiany dokumentów należy na bieżąco analizować.
Innym problemem jest wybór opodatkowania tylko na podstawie rady znajomych. Taka sama stawka może prowadzić do różnych wyników u doradcy z minimalnymi wydatkami i u firmy handlowej z zakupami, wynajmem i pracownikami. Reżim podatkowy najlepiej wybierać po obliczeniu kilku scenariuszy.
Przedsiębiorcy czasami mieszają płatności osobiste i biznesowe, nie zachowują potwierdzeń wydatków, używają nieodpowiednich PKD lub przyjmują płatności bez faktury. Takie działania komplikują księgowość i mogą stworzyć ryzyko podatkowe. Nie warto odkładać rejestracji w ZUS, sprawozdawczości i powiadomień o beneficjentach.
Przed rejestracją firmy warto uzyskać indywidualną konsultację księgowego lub doradcy podatkowego w Polsce, szczególnie jeśli biznes związany jest z VAT, pracownikami, transportem, nieruchomościami lub międzynarodowymi płatnościami.
Otworzenie firmy w Polsce przez Ukraińca jest realne, ale porządek działań zależy od statusu pobytu i wybranej formy działalności. Dla pracy na własny rachunek najczęściej odpowiednia jest JDG z rejestracją w CEIDG. Jeśli są partnerzy, inwestorzy lub istotne ryzyko, warto rozważyć sp. z o.o. z rejestracją w KRS.
Solidny start obejmuje nie tylko wpis do rejestru, ale także właściwy wybór PKD, reżimu podatkowego, VAT, księgowości w ZUS, adresu, konta bankowego i wsparcia księgowego. Im wcześniej przedsiębiorca sprawdzi te kwestie i aktualne wymagania prawne, tym mniejsze prawdopodobieństwo kar, dodatkowych zobowiązań podatkowych i problemów z legalnością działalności.
Tak, obywatel Ukrainy może zarejestrować firmę w Polsce, szczególnie przy posiadaniu legalnej podstawy do pobytu. W praktyce najczęściej wybiera się formę spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (odpowiednik ООО) lub działalność gospodarcza.
Zazwyczaj wymagane są paszport, potwierdzenie adresu i legalności pobytu, dane o nazwie i adresie prawnym firmy, rodzajach działalności oraz wysokości kapitału zakładowego. Do rejestracji spółka z o.o. wymagany jest również akt założycielski.
Wydatki zależą od formy organizacyjno-prawnej i sposobu rejestracji. Przy tworzeniu spółka z o.o. należy uwzględnić kapitał zakładowy od 5000 złotych, opłaty rejestracyjne, usługi notariusza lub pośredników oraz późniejsze usługi księgowe.
Jeśli Ukrainiec jest uczestnikiem lub kierownikiem firmy, konieczność zezwolenia zależy od jego statusu, charakteru wykonywanej pracy i podstawy pobytu. Zasady mogą się różnić dla osób z tymczasową ochroną, dlatego przed rozpoczęciem pracy należy sprawdzić aktualne wymagania.
Prawo nie zawsze wymaga przekazania księgowości zewnętrznemu specjaliście, ale firma ma obowiązek prowadzić ewidencję, składać deklaracje podatkowe i przestrzegać polskich zasad obiegu dokumentów. Dlatego większości przedsiębiorców opłaca się zatrudnić księgowego lub firmę księgową.